Có lý do nào chính đáng bào chữa cho việc dùng IP lậu?

Sản phẩm sở hữu trí tuệ (Intellectual Property, viết tắt là IP)

Lang thang trên mạng, rôi nhặt được một bài của tác giả Ngô Quang Hưng phân tích về vấn đề sử dùng sản phẩm trí tuệ chùa hay quá, nên copy lại để dành xem.

_____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Để trả lời thỏa đáng câu hỏi này thì ta cần xác định xem “chính đáng” về mặt nào? Có hai phương diện chính: đạo đức và pháp luật. (Có những thứ không phạm pháp nhưng vô đạo đức và ngược lại, do đó hai phương diện này phần nào độc lập nhau.)

Phương diện đạo đức

Việc anh X lấy một sản phẩm không miễn phí về dùng có “bào chữa” được về mặt đạo đức hay không tưởng chừng như đơn giản. Tuy nhiên, suy nghĩ một lúc thì thấy vấn đề phức tạp hơn một chút. Để minh họa cho một mô hình tương đối thô sơ giúp trả lời câu hỏi này, hãy xét một vài ví dụ cụ thể:

  1. Nạn đói đang hoành hành, X nghèo, không còn cách nào khác là đi ăn cắp gạo từ nhà một địa chủ. (Chuyện địa chủ này là người tốt hay xấu không quan trọng.)
  2. Nhà X nghèo, X hay đến giảng đường một đại học tư học ké, không trả tiền.
  3. Nhà X nghèo, X lười lao động, hay đi lấy gạo từ nhà địa chủ ăn.
  4. Đang có bão rất lớn, các cửa hàng không có người trông. Cũng như nhiều người khác, X nhân cơ hội hôi của được một cái Plasma TV to, cái mà bình thường X không có tiền mua. (Xảy ra hồi bão Katrina ở New Orleans.)
  5. X thay điện thoại di động và/hoặc laptop xoành xoạch, nhưng lại dùng các phiên bản Windows và MS Office lậu. (Chú ý rằng giá một hệ điều hành thường rẻ hơn giá một điện thoại di động.)
  6. X chép phần mềm lậu đem bán ngoài chợ.

Nếu phải đặt các ví dụ trên vào một trục, mà một cực là “hành vi bào chữa/chấp nhận được”, và cực kia là “hành vi không bào chữa/chấp nhận được”, thì tôi sẽ đặt các ví dụ trên như sau

trucbaochua.jpg

Tại sao tôi lại xếp hạng các ví dụ này như thế? Có nhiều tham số cho bài toán classification này. Tôi chọn ra hai tham số chính: (1) tính cần thiết của sản phẩm cho X, và (2) khả năng chi trả của X cho sản phẩm này. Hai tham số này sẽ quyết định hành vi của X là bào chữa được hay không. Bản thân tính “bào chữa được” (justifiability) cũng không phải là một biến nhị phân, mà là một spectrum từ “tuyệt đối không bào chữa được đến “tuyệt đối bào chữa được”. Trong ví dụ 1 thì gạo tuyệt đối cần thiết cho X và X không có khả năng chi trả, cho nên bào chữa được. Ví dụ 6 thì hoàn toàn ngược lại. Ví dụ 2 và 4 khác nhau ở chỗ: học lóm là việc cần thiết cho cơ hội tiến thân của X, còn Plasma TV thì không, mặc dù X không có khả năng chi trả cho cả hai thứ.

Khi ta đã nhìn vấn đề bằng mô hình phân loại đơn giản trên, ta có thể thấy các hành vi dùng IP lậu thông thường khá tương đồng với các ví dụ đã dẫn:

  • Chúng ta còn rất nghèo, không có tiền mua sách gốc, dùng e-book để học: giống ví dụ 2.
  • Chúng ta còn rất nghèo, không có tiền mua sách gốc, download e-book truyện Harry Porter mới nhất: giống ví dụ 4.
  • Chúng ta không quá nghèo, đáng lẽ có thể mua CD/DVD được thoải mái, nhưng vẫn download nhạc, phim lậu dùng: giống ví dụ 5.
  • Vân vân.

Nguồn: http://www.procul.org/blog/category/khmt-va-lu%e1%ba%adt-phap/

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: